قبل از شناخت دشمن بواسیر و جواب به این سوال که چه بخوریم تا بواسیر از بین برود، خوب است بدانیم بواسیر چیست. بواسیر یکی از مشکلات شایع گوارشی است که به رگ‌های متورم و ملتهب در اطراف یا داخل مقعد گفته می‌شود. این عارضه معمولا تحت تاثیر سبک زندگی و عادات روزمره ناسالم بروز می‌کند. بواسیر داخلی، بواسیر خارجی و بواسیر خونی از انواع رایج این بیماری به‌شمار می‌آیند که هر کدام علائم خاص خودشان را دارند و به نحوی بر کیفیت زندگی فرد تاثیر منفی می‌گذارند. در واقع، عوامل و عادت‌هایی که به افزایش فشار در ناحیه مقعد، یبوست و التهاب منجر می‌شوند، دشمن بواسیر هستند. اگر بواسیر با درد و خونریزی همراه باشد، باید حتما به جراح عمومی مراجعه کنید.
در ادامه شما را با دشمنان اصلی بواسیر، یعنی عواملی که باعث بروز یا تشدید این عارضه می‌شوند، آشنا می‌کنیم:
۱- یبوست مزمن: اصلی‌ترین دشمن بواسیر، یبوست مزمن است. زور زدن زیاد هنگام دفع مدفوع باعث افزایش فشار در رگ‌های مقعدی می‌شود و به تدریج آن‌ها را ملتهب و متورم می‌کند. مصرف مواد غذایی کم‌فیبر و دهیدراته شدن بدن از مهم‌ترین دلایل بروز یبوست به‌شمار می‌آیند.
۲- نشستن طولانی‌مدت: افرادی که برای مدت طولانی روی سطح سفت می‌نشینند، بیشتر مستعد ابتلا به بواسیر هستند. چرا که این کار فشار زیادی به ناحیه مقعد وارد می‌کند و باعث متورم شدن رگ‌های مقعدی و بروز بواسیر داخلی یا خارجی می‌شود.
۳- رژیم غذایی نامناسب: رژیم‌های غذایی کم‌فیبر، پرچرب و حاوی فست‌فود یا غذاهای سرخ‌کردنی و ادویه‌جات تند دشمن سلامت روده و بواسیر هستند. این نوع تغذیه باعث کندتر شدن حرکات روده و در نهایت بروز یبوست می‌شود و عوارضی همچون التهاب یا زخم دیواره روده به همراه دارد.
۴- فعالیت بدنی کم: کم‌تحرکی و نشستن مداوم پشت میز یا فرمان خودرو باعث کند شدن حرکات روده، کاهش جریان خون در لگن و افزایش فشار در ناحیه مقعد می‌شود. فعالیت بدنی روزانه مانند پیاده‌روی، شنا، دویدن آهسته یا انجام حرکات کششی جریان خون را در این ناحیه بهبود می‌بخشد و از بروز بواسیر خارجی یا داخلی جلوگیری می‌کند.
۵- اضافه وزن بالا: چاقی دیگر دشمن بواسیر است. اضافه وزن بالا می‌تواند به رگ‌های مقعد فشار اضافی وارد کند و خطر ابتلا به بواسیر را افزایش دهد.
۶- استفاده نامناسب از توالت: افرادی که به نشستن طولانی‌مدت روی توالت یا زور زدن هنگام دفع مدفوع عادت دارند، بیشتر مستعد ابتلا به بواسیر هستند. بهترین راهکار برای جلوگیری از این عارضه زور نزدن هنگام دفع یا استفاده از زیرپایی توالت برای ایجاد زاویه طبیعی است.
چه بخوریم تا بواسیر از بین برود؟
در بخش قبلی دشمنان بواسیر را از لحاظ عوامل ایجاد یا تشدیدکننده بیماری معرفی کردیم؛ حالا می‌خواهیم بررسی کنیم که کدام مواد غذایی به از بین بردن بواسیر کمک می‌کنند و از این لحاظ دشمن بواسیر به‌شمار می‌آیند.
رژیم غذایی نقش مهمی در بهبود بواسیر و تسکین علائم آن دارد. مواد غذایی سرشار از فیبر و آب کافی به نرم شدن مدفوع و جلوگیری از یبوست کمک می‌کنند و فشار را از روی رگ‌های مقعدی کاهش می‌دهند. مصرف مواد غذایی مناسب، به‌ویژه شرایطی مانند بواسیر خونی که فرد اجابت مزاج بسیار دردناکی دارد، به بهبود حرکات روده کمک می‌کند و باعث تسکین درد و ناراحتی می‌شود.
آن دسته از مواد غذایی که می‌توانند به عنوان دشمن بواسیر عمل کنند و روند بهبودی این عارضه را تسریع ببخشند، شامل موارد زیر هستند:
۱- سبزیجات تازه
فلاونوئیدها یکی از ترکیبات اصلی سبزیجات هستند که به کنترل التهاب و خونریزی ناشی از بواسیر کمک می‌کنند. سبزیجات رنگی مانند گوجه فرنگی و دیگر سبزیجات برگ‌سبز همچون اسفناج، کاهو، کلم، جعفری و کرفس منبع غنی فلاونوئیدها به‌شمار می‌آیند. همچنین سبزیجات و صیفی‌جاتی مانند خیار، هویج، کدو سبز و فلفل دلمه‌ای به دلیل داشتن مقدار زیادی آب، به نرم شدن مدفوع کمک می‌کنند و ضرورت زور زدن هنگام دفع مدفوع را کاهش می‌دهند. دیگر سبزیجات مفید که از نوع چلیپایی هستند و به دلیل حجم دادن به مدفوع برای درمان هموروئید توصیه می‌شوند، عبارت‌اند از:
- کلم بروکلی
- کلم بروکسل
- کلم
- گل کلم
- سبزیجات برگ کلم
- کلم پیچ
- برگ چغندر
۲- حبوبات
حبوبات را می‌توان دیگر دشمن اصلی بواسیر معرفی کرد. عدس، لوبیا قرمز، نخود فرنگی، لوبیا چیتی، لپه، نخود، لوبیا چشم بلبلی و ماش از جمله حبوباتی هستند که فیبر بالایی دارند و به بهبود یا پیشگیری از بواسیر کمک می‌کنند. فیبر یکی از ترکیبات اصلی برای نرم شدن مدفوع است و باعث جلوگیری از یبوست و کاهش فشار روی رگ‌های مقعدی می‌شود. همچنین حبوبات دارای پروتئین گیاهی است که به سلامت روده‌ها کمک می‌کند. برای جلوگیری از نفخ، می‌توانید قبل از پخت، حبوبات را چند ساعت خیس کنید.
۳- آب و مایعات کافی
در جواب افرادی که می‌پرسند چه بخوریم تا یبوست از بین برود، باید حتما به مصرف مایعات کافی اشاره کنیم. کم‌آبی بدن از عوامل اصلی یبوست است. نوشیدن حداقل ۸ لیوان آب در روز به نرم شدن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع کمک می‌کند. در واقع، آب دشمن خاموش بواسیر و آبسه مقعدی است که نباید نادیده گرفته شود. نوشیدنی‌های سالم مانند آبمیوه‌های طبیعی و دمنوش‌های ملایم هم می‌توانند تا حدودی موثر باشند.
گنجاندن سوپ سبزیجات پخته را در رژیم غذایی خود به عنوان دشمن بواسیر دست کم نگیرید. انواع دیگر سوپ مانند سوپ کدو حلوایی، سوپ سیب‌زمینی، سوپ نخود و حتی آش جو به نرم شدن مدفوع کمک می‌کنند و از فشار روی رگ‌های مقعدی می‌کاهند. این سوپ‌ها سرشار از فیبر هستند و به بهبود حرکات روده از ابتلا به یبوست جلوگیری می‌کنند.
۵- دانه‌های خوراکی مفید
تخم کتان و کنجد سرشار از فیبر و اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. این دانه‌ها با بهبود عملکرد روده و کاهش التهاب به درمان خانگی بواسیر کمک می‌کنند. شما می‌توانید دانه‌های مفید مانند تخمه کدو، تخمه آفتابگردان و دانه کاج را به ماست یا سالاد اضافه کنید و از فواید آن‌ها در درمان و پیشگیری از یبوست بهره‌مند شوید. همچنین از خوردن بادام هندی و پسته به دلیل داشتن فیبر و آنتی‌اکسیدان قوی غافل نشوید.
۶- روغن زیتون
روغن زیتون را می‌توان دشمن بواسیر خارجی دانست. چربی‌های سالم مانند روغن زیتون علاوه بر خاصیت ضد التهابی، باعث تسهیل عبور مدفوع از روده و دفع راحت‌تر می‌شوند. این امر برای افراد مبتلا به بواسیر خارجی که دفع مدفوع برایشان دردناک است، اهمیت زیادی دارد. مصرف روزانه یک قاشق غذاخوری روغن زیتون در صبح به صورت ناشتا یا افزودن آن به سالاد می‌تواند به درمان و پیشگیری بواسیر کمک کند.
۷- غلات کامل
غلات کامل دشمن بواسیر خونی هستند؛ زیرا از فیبر طبیعی، ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی فراوانی تشکیل شده‌اند و می‌توانند به بهبود عملکرد روده و پیشگیری از یبوست کمک کنند. مصرف روزانه مواردی مانند جو دوسر، بلغور، برنج قهوه‌ای، کینوا و نان سبوس‌دار باعث افزایش حجم مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع می‌شوند.
۸- گردو
گردو سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳، ویتامین E و فیبر طبیعی است و به عنوان دشمن بواسیر داخلی شناخته می‌شود. ترکیبات گردو به تقویت دیواره رگ‌ها و کاهش تورم در ناحیه مقعد کمک می‌کنند. مصرف روزانه مقدار کمی گردو می‌تواند عملکرد روده را تنظیم کند و مانع از بروز یبوست شود.
۹- گوجه فرنگی
گوجه فرنگی حاوی مقدار زیادی فیبر و ویتامین C است. این ترکیبات به بهبود حرکات روده و پیشگیری از یبوست کمک می‌کنند و باعث کاهش فشار روی رگ‌های مقعدی می‌شوند.
۱۰- گلاب
برخی تحقیقات نشان می‌دهند، خواص ضد التهابی و آرام‌بخش گلاب تاثیر مثبتی در کاهش درد و التهاب ناشی از بواسیر دارند. مصرف روزانه مقدار کمی گلاب به بهبود هضم و حرکات روده کمک می‌کند؛ از همین‌رو در کاهش فشار رگ‌های مقعدی موثر است و باعث تسکین علائم بواسیر می‌شود.
۱۱- پیاز
پیاز دیگر دشمن بواسیر است. این ماده غذایی مفید از ترکیبات گوگردی و آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند کوئرستین تشکیل شده و به دلیل خاصیت ضد باکتریایی و ضد التهابی می‌تواند به کاهش التهاب ناشی از بواسیر کمک کند.
۱۲- خاکشیر
خاکشیر یکی از درمان‌های طبیعی و موثر برای رفع یبوست و درمان هموروئید خونی است. این ماده به دلیل خواص ملین خود به بهبود حرکت روده‌ها کمک می‌کند. اگر یبوست دارید و علائم دردناک بواسیر را تجربه می‌کنید، ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر را در آب ولرم حل کرده، صبح‌ها و شب‌ها میل کنید.
تاثیر خوراکی‌های روزمره بر بواسیر
بسیاری از خوراکی‌هایی که در طول روز می‌خویم، می‌توانند به طور مستقیم یا غیر مستقیم باعث یبوست و تشدید علائم بواسیر شوند. از طرفی، برخی مواد غذایی دیگر با داشتن فیبر یا خاصیت ضد التهابی دشمن بواسیر به‌شمار می‌آیند و همچون بهترین پماد برای درمان بواسیر به تسکین علائم آن کمک می‌کنند. این موضوع باعث شده تا برخی افراد در مورد تاثیر خوراکی‌های پرمصرف دچار ابهام شوند و شایعات زیادی شکل بگیرد. این ابهامات شامل موارد زیر هستند:
۱- ایا ماست برای بواسیر ضرر دارد؟
ماست تازه و کم‌چرب، به‌ویژه از نوع پروبیوتیک دشمن بواسیر است؛ زیرا با بهبود تعادل باکتری‌های روده یبوست را کاهش می‌دهد. گنجاندن ماست پروبیوتیک در رژیم غذایی سالم برای درمان بواسیر به کاهش فشار روی رگ‌های مقعد و علائم دردناک این عارضه کمک می‌کند. البته لازم به ذکر است که ماست‌های پرچرب، چکیده و خامه‌ای برای بواسیر مناسب نیستند. این نوع ماست‌ها در اغلب افراد موجب افزایش گاز و نفخ در دستگاه گوارش می‌شوند و روده‌ها را تحریک می‌کنند.
۲- ایا دوغ برای بواسیر خوب است؟
دوغ از نوشیدنی‌های مفید برای هضم غذا و بهبود عملکرد دستگاه گوارش است. این نوشیدنی اگر بدون گاز، کم‌نمک و حاوی پروبیوتیک باشد به تنظیم حرکات روده کمک می‌کند و با تنظیم فلور روده مانع از بروز یبوست می‌شود. بنابراین در جواب افرادی که می‌پرسند چه بخوریم تا بواسیر از بین برود، می‌توان دوغ را به عنوان نوشیدنی سالم معرفی کرد. البته باید در انتخاب دوغ دقت کنید؛ زیرا دوغ‌های شور و گازدار موجب تشدید التهاب شده و می‌توانند ضمن ایجاد یبوست، سوزش و درد ناشی از بواسیر را افزایش دهند.
۳- آیا برنج برای بواسیر خوب است؟
اگر برنج درستی را برای مصرف انتخاب کنید، می‌تواند دشمن بواسیر باشد. برنج سفید به دلیل کمبود فیبر در بسیاری از افراد باعث یبوست می‌شود و برای افراد مبتلا به بواسیر مناسب نیست. اما برنج قهوه‌ای به دلیل داشتن فیبر بالا و بهبود حرکات روده گزینه مناسبی است. فیبر موجود در برنج قهوه‌ای باعث نرم شدن مدفوع و دفع راحت‌تر آن می‌شود و به دلیل اینکه فشار کمتری به رگ‌های مقعدی وارد می‌کند، افراد مبتلا به بواسیر می‌توانند با خیال راحت آن را مصرف کنند.
۴- ایا شیر برای بواسیر خوب است؟
شیر می‌تواند دشمن بواسیر باشد، اما بسیار مهم است که چگونه و چه مقدار مصرف شود. شیر کم‌چرب و گرم می‌تواند به تامین کلسیم و پروتئین بدن کمک کند و موجب سلامت عمومی بدن شود. با این حال، برخی افراد مبتلا به بواسیر پس از مصرف شیر دچار نفخ و یبوست می‌شوند؛ به همین دلیل درد و سوزش بیشتری هنگام اجابت مزاج تجربه می‌کنند. اگر شما هم جزو این دسته از افراد هستید، بهتر است شیر بادام یا شیر سویا را جایگزین شیر معمولی کنید.
۵- آیا رب انار برای بواسیر خوب است؟
رب انار خاصیت قابض‌کنندگی دارد و در طب سنتی برای کنترل خونریزی هموروئید توصیه می‌شود. با این حال، نباید در مصرف آن زیاده‌روی کنید. همچنین ممکن است برخی افراد به دلیل خاصیت اسیدیته رب انار به آن حساسیت داشته باشند.
۶- آیا زنجبیل برای بواسیر مضر است؟
زنجبیل به دلیل خواص ضد التهابی و کمک به هضم غذا، برای بواسیر مفید است. با این حال طبع گرمی دارد و نباید در مصرف آن زیاده‌روی کنید؛ زیرا می‌تواند باعث تحریک دستگاه گوارش شود.
۷- آیا خرما برای بواسیر ضرر دارد؟
خرما منبع خوبی از فیبر است و خواص ملینی دارد؛ به همین دلیل مصرف متعادل آن می‌تواند به بهبود عملکرد روده، دستگاه گوارش و درمان یبوست کمک کند. با این حال، یادتان باشد خرما قند بالایی دارد و اگر در مصرف آن زیاده‌روی کنید، باعث نفخ، مشکلات گوارشی و تشدید علائم بواسیر می‌شود.
دکتر علی بهشتی نامدار – فوق تخصص گوارش و کبد و متخصص داخلی
آدرس: مشهد، خیابان کوهسنگی 6 – ساختمان صدرا – طبقه دوم
051-38536962
دیدگاهتان را بنویسید