بسه مقعدی یک عفونت باکتریایی است که در غدد کوچک اطراف مقعد ایجاد می‌شود. این بیماری نه تنها با درد و ناراحتی جسمی همراه است؛ بلکه اگر به درستی درمان نشود، می‌تواند عوارض جدی‌تری مانند فیستول مقعدی را به دنبال داشته باشد.
آبسه مقعدی چیست؟
مقعد که آخرین بخش از دستگاه گوارش انسان است، از عضلات کف لگن و ۲ اسفنکتر مقعدی (داخلی و خارجی) تشکیل شده است. این اسفنکترها عضلاتی هستند که به منظور کنترل عبور مدفوع باز و بسته می‌شوند.
درون مقعد غدد کوچکی وجود دارد که مایع مخاطی ترشح می‌کنند. انسداد یکی از این غدد می‌تواند باعث ایجاد عفونت و در نهایت آبسه شود. آبسه توده‌ای شبیه به جوش است که پر از چرک بوده و در اطراف مقعد یا رکتوم (راست روده) به وجود می‌آید.
انواع آبسه مقعدی
آبسه بسته به شدت و عمق نفوذ آن به بافت‌ها به ۲ دسته تقسیم می‌شود:
۱. آبسه سطحی
این نوع آبسه که به لایه‌های عمیق پوست نفوذ نمی‌کند معمولا با تورم، قرمزی و درد ناحیه مقعد همراه است. آبسه‌های سطحی اغلب به راحتی درمان می‌شوند، اما ممکن است برای بیمار ناراحتی زیادی ایجاد کنند.
۲. آبسه عمقی
این نوع آبسه به بافت‌های عمیق‌تر نفوذ می‌کند و به همین دلیل می‌تواند درد شدیدتری ایجاد کند. در این مرحله، آبسه به شدت متورم شده و فرد برای نشستن یا حرکت کردن دچار مشکل می‌شود. نکته مهم این است که حتی پس از تخلیه عفونت، احتمال عود مجدد آبسه وجود دارد و ممکن است مشکل دوباره بروز کند.
تفاوت آبسه مقعدی و بواسیر
هموروئید (بواسیر) و آبسه ۲ بیماری متفاوت هستند. هموروئید یک بیماری غیر عفونی است که به دلیل تورم رگ‌ها در بیرون مقعد یا داخل رکتوم به وجود می‌آید و معمولا با کرم‌های بدون نسخه درمان می‌شود. این بیماری به طور کلی آزاردهنده است، اما خطرناک نیست. در مقابل، آبسه اغلب دردناک‌تر و بزرگ‌تر از هموروئید است و اگر به موقع درمان نشود، می‌تواند به عفونت‌های جدی‌تر منجر شود و علائمی مانند تب و لرز به همراه داشته باشد.
علائم آبسه مقعدی که نباید نادیده بگیرید
شایع‌ترین علامت این بیماری یک جوش متورم و حساس به لمس است که در نزدیکی لبه مقعد قرار دارد و ممکن است قرمز و بسیار دردناک باشد. سایر علائم آبسه عبارت‌اند از:
- سوزش مقعد
- خروج ترشحات چرک مانند از مقعد
- یبوست یا احساس درد هنگام اجابت مزاج
- خونریزی رکتوم
- درد در قسمت پایین شکم
آبسه‌ها ممکن است به علائمی مشابه آنفولانزا مثل خستگی، تب و لرز منجر شوند.
ارتباط آبسه مقعدی و درد لگن
اگر عفونت به عمق بافت‌ها گسترش پیدا کند، فرد ممکن است در ناحیه لگن احساس درد، التهاب و تورم داشته باشد. این درد می‌تواند هنگام نشستن، سرفه کردن یا اجابت مزاج تشدید شود. در مواردی که درد شدید است، مراجعه به پزشک ضروری است.
آبسه مقعدی در مردان
آبسه در مردان شایع‌تر از زنان است و معمولا در بازه سنی ۲۰ تا ۶۰ سال رخ می‌دهد. عواملی مانند سیگار کشیدن و ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای نظیر دیابت و ایدز می‌توانند خطر ابتلا به این عارضه را افزایش دهند.
آبسه مقعدی در نوزادان
آبسه یک مشکل نسبتا شایع در دوران نوزادی است. این بیماری بیشتر در نوزادان پسر زیر یک سال رخ می‌دهد، اما می‌تواند در هر ۲ جنس و در هر سنی ایجاد شود. شیوع و فراوانی دقیق آبسه به خوبی مشخص نیست و درمان آن به تشخیص پزشک و سن کودک بستگی دارد.
آبسه مقعدی در کودکان
آبسه در کودکان نیز مانند بزرگسالان به دلیل بسته شدن غدد مقعدی ایجاد می‌شود. این مشکل به صورت یک توده چرکی و صورتی‌رنگ ظاهر می‌شود که ممکن است با جوش اشتباه گرفته شود.
آبسه ممکن است به درد شدید منجر شود و نشستن یا اجابت مزاج را برای کودک دشوار کند. درمان سریع این عارضه ضروری است. چون در صورت تاخیر ممکن است به طور خودبه‌خود پاره شود و درد بسیار شدیدی برای کودک به همراه داشته باشد.
عوارض آبسه مقعدی
از عوارض مهم این عارضه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- فیستول مقعدی
- آبسه‌های مکرر
- سپسیس (یک عارضه تهدیدکننده حیات که در اثر عفونت ایجاد می‌شود)
- گانگرن فورنیه (یک عفونت باکتریایی جدی در ناحیه پرینه)
اگر علائم هشداردهنده مانند درد شدید، خونریزی مقعدی، تب و لرز را تجربه کردید، فورا به پزشک مراجعه کنید.
علت آبسه مقعدی
بیشتر آبسه‌ها زمانی تشکیل می‌شوند که باکتری یا مدفوع در یکی از غدد مقعد به دام بیفتد و باعث عفونت شود. سایر دلایل ابتلا به این عارضه عبارت‌اند از:
- ایجاد ترک‌های کوچک در ناحیه مقعد
- آسیب ناحیه مقعد (برای مثال، هنگام رابطه جنسی مقعدی)
- عفونت‌های مقاربتی (STIs)
- مشکلات پزشکی که بر روده‌ها یا دستگاه گوارش تاثیر می‌گذارند
چه افرادی در معرض خطر ابتلا به این عارضه هستند؟
در صورتی که به یکی از مشکلات زیر مبتلا باشید، احتمال دارد دچار آبسه مقعدی شوید:
- بیماری‌های التهابی روده (IBD) مانند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو
- دیابت
- دیورتیکولیت
- ایدز
- سایر عوامل خطر این بیماری عبارت‌اند از:
- بارداری
- سیگار کشیدن
- مصرف پردنیزولون، داروهای ضد سرطان یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
- اسهال یا یبوست مکرر
- قرار دادن اشیاء در رکتوم (برای مثال، هنگام رابطه جنسی)
دلایل شیوع بالای آبسه مقعدی در بارداری
در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی که در بدن ایجاد می‌شود، خطر ابتلا به آبسه افزایش می‌یابد. این تغییرات باعث تضعیف پاسخ سیستم ایمنی به عفونت‌ها می‌شوند؛ به طوری که بدن نمی‌تواند به درستی با آن‌ها مقابله کند.
یبوست نیز به عنوان یکی از شایع‌ترین مشکلات دوران بارداری فشار زیادی به مقعد وارد می‌کند که این موضوع عاملی برای ایجاد آبسه در این ناحیه خواهد بود.
علاوه بر این، دیابت بارداری هم می‌تواند احتمال ابتلا به آبسه را افزایش دهد. زنان باردار مبتلا به دیابت به دلیل ضعف سیستم ایمنی بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به انواع عفونت‌ها از جمله آبسه هستند.
راه‌های تشخیص آبسه مقعدی
در صورتی که آبسه روی سطح پوست باشد، پزشک می‌تواند آن را بدون استفاده از ابزار خاصی تشخیص دهد. با این حال، بعضی آبسه‌ها روی سطح پوست قرار ندارند یا در عمق پوست واقع شده‌اند. در این شرایط، پزشک دستکش می‌پوشد و انگشت چرب‌شده خود را وارد رکتوم می‌کند تا به دنبال ناهنجاری‌ها بگردد. همچنین ممکن است از ابزاری به نام اسپکولوم برای باز نگه داشتن دهانه روده و بررسی تمام قسمت‌های آن استفاده کند.
پروکتوسیگموئیدوسکوپی روش دیگری است که به پزشک در کشف آبسه‌های مقعدی کمک می‌کند. در این روش، یک لوله باریک مجهز به دوربین و نور وارد مقعد می‌شود. تست‌های تصویربرداری مثل سی تی اسکن و ام‌آر‌آی (MRI) هم می‌توانند برای تشخیص آبسه مفید باشند.
دکتر علی بهشتی نامدار – فوق تخصص گوارش و کبد و متخصص داخلی
آدرس: مشهد، خیابان کوهسنگی 6 – ساختمان صدرا – طبقه دوم
051-38536962
دیدگاهتان را بنویسید